Nowy Rok przyniósł zmiany nie tylko za oknami w postaci dużych opadów śniegu i niskich temperatur, ale także na listach rankingowych buhajów. Zmiany na listach oprócz normalnego przeszeregowania związanego ze zwiększeniem liczby krów-córek po danym buhaju oraz pojawieniem się młodych buhajów po raz pierwszy wycenionych, spotęgowane zostały zmianą bazy genetycznej w USA (w Polsce zmiana bazy nastąpi w wycenie kwietniowej). 

Dlaczego następują zmiany bazy? W populacji zwierząt hodowlanych notuje się cały czas postęp. W związku z tym, co 5 lat średnia dla cech produkcyjnych, pokrojowych i funkcjonalnych, a w następstwie ekonomicznych jest korygowana i stąd zmiana bazy genetycznej w populacji krów i zmiany w wycenie buhajów w większości krajów.

W USA dla populacji HF zmiany były dość istotne. Indeks ekonomiczny Lifetime Net Merit (NM$) wzrósł o 132$, wydajność: białka o 14 funtów (6,35 kg); tłuszczu 15 funtów (6,80 kg); mleka 417 funtów (189,15 kg). Długowieczność wzrosła o 0,6 miesiąca, indeksy wymienia oraz nóg i racic odpowiednio 0,85 i 0,65.

Jak się to przekłada na wycenę buhajów? Otóż wyceny teoretycznie są słabsze. Porównując wycenę buhaja w katalogu z roku 2009 do aktualnej zauważymy znaczące spadki. Nic bardziej mylnego. To nie wartości hodowlane buhaja spadły tylko wartość hodowlana bazy krów wzrosła, a co za tym idzie zmienił się punkt odniesienia. Najlepiej ten proces zobrazuje przykład konkretnego buhaja. 

TOYSTORY ojciec buhajów w wielu krajach na świecie.

(wycena styczeń + zmiana bazy)- wycena sierpień
 

Milion sprzedanych słomek (mimo, że Toystory urodził się w maju 2001r), liczba córek stale rośnie, wartość hodowlana buhaja  idzie w górę a wydawało by się, że spada patrząc tylko na suche liczby na papierze.

W wielu artykułach pisze się o tym, aby buhaje, których nasienie jest importowane do kraju oceniać przez pryzmat wyceny polskiej. Pogląd taki jest uzasadniony pod warunkiem, iż wycena jest kompletna. Jednak w chwili obecnej pełną wycenę polską posiadają buhaje, których córki doją się w polskich oborach będących pod kontrolą użytkowości mlecznej, tzn. młody buhaj - gwiazda ostatnich dwóch wycen – MANIFOLD, otrzyma indeks PF dopiero za pięć lat. Nasuwa się pytanie jak w takim razie wybrać buhaja?

W TOP 100 PF (lista 100 najlepszych buhajów w Polsce), wg aktualnej wyceny jest 48 buhajów, których nasienie do kraju było importowane, co przy 10% udziale nasienia z zagranicy w sprzedaży ogólnej świadczy, iż firmy zajmujące się obrotem sprowadzają do Polski materiał w niczym nieustępujący polskim czołowym rozpłodnikom a w wielu przypadkach dużo lepszy. Tylko 23 buhaje z listy urodziły się w Polsce. 29 buhajów zostało  importowane przez krajowe spółki inseminacyjne i wycenione na polskiej populacji. Ojcami i ojcami matek całej setki są buhaje z zagranicy, a tylko 20 matek posiada polski kolczyk. Hodowcy, którzy zdecydowali się kilka lat temu na użycie nasienia z importu patrząc dziś na listę TOP 100 PF widzą, że podjęli bardzo dobra decyzję, o czym świadczy ilość rozpłodników z zagranicy na tej liście.

Czym się kierować przy wyborze nasienia buhaja z importu nie mając kompletnej wyceny polskiej? Jednym z bardzo pomocnych indeksów mogą być amerykańskie NM$ i CM$ (indeks serowarski). Oba te indeksy podają farmerowi na ile dolarów więcej może liczyć od przyszłej krowy-córki danego buhaja, jeżeli użyje jego nasienia. Są to typowe indeksy ekonomiczne, których wynikiem jest ilość dolarów, które wpłyną do kieszeni farmera. Indeksy te oparte są o cechy związane z opłacalnością produkcji mleka tj.: ilość mleka, tłuszczu i białka, długość życia w stadzie, komórki somatyczne, budowa wymienia nóg i racic, wskaźnik zacieleń córek, łatwość wycieleń. Indeksy te są skorelowane z indeksami, które buhaje uzyskują w wycenach innych krajów, w tym także w Polsce w starym indeksie produkcyjnym: 2 x kg białka+ kg tłuszczu.

    W tabeli poniżej mogą Państwo na przykładach znanych wam kilku buhajów z importu i krajowych porównać wartości uzyskane w wycenach kilku krajów. Jeżeli buhaj uzyskuje w kilku krajach wysoką wycenę w parametrach ekonomicznych i indeksach syntetycznych to ryzyko, iż dobierzemy nieodpowiedniego rozpłodnika dla naszej krowy jest prawie zerowe. Należy jednak pamiętać cały czas, iż jest to genetyka i nie do końca da się wszystko przewidzieć. W tabeli pokazano wycenę 10 buhajów uszeregowanych wg indeksu opłacalności NM$. Najlepszy z tej grupy LOGAN potwierdza wysokie wartości w wycenach innych krajów: Kanada LPI, Holandia NVI, Francja ISU, a także w Polsce (wg. Starego indexu: 2xb+tł). Uszeregowanie buhajów w innych indeksach jest prawie takie same.

  Wycieniowano po trzy najlepsze buhaje dla cech i indeksów

* PL długowieczność

** SCS komórki somatyczne

*** CE łatwość wycieleń

bd Brak danych buhaje nie zostały sklasyfikowane w czołowej grupie 5000 buhajów wg. francuskiego Indeksu ISU 

Dokładne sprawdzenie parametrów buhaja, którego nasieniem chcemy zapłodnić krowy w naszej oborze musi być głęboko przemyślane. Tak naprawdę dowiemy się co kupiliśmy dopiero za 5 lat, kiedy krowa po danym ojcu będzie produkować mleko w naszej oborze, dając nam źródło utrzymania, a podmiotowi skupującemu mleko dobry surowiec. Przyjmując, że w chwili obecnej cena jednej słomki nasienia rozpłodnika to od 40 do 100 PLN, „wyprodukowanie” jednej krowy to około 5 słomek, (skuteczność zabiegu, rozkład płci, odchów cieląt), co daje różnicę 300 zł, (około 100$ USA) pomiędzy nasieniem najtańszym i najdroższym. Krowa po lepszym buhaju może dać rolnikowi więcej- od 200 do 400 $ (NM$), wnioski nasuwają się same, tym bardziej, że duża ilość buhajów z zagranicy jest w cenie polskich rozpłodników.

Patrząc na historię wycen buhajów na listach zagranicznych można zauważyć iż buhaje, które zajmowały wysokie miejsca na listach rankingowych za granicą, pięć do dziesięciu lat wstecz, w chwili obecnej znajdują się w czołówce TOP 100 PF. RAUL w wycenie 2004.02 na TOP 100 TPI był 2, a SOSA 3. W wycenie majowej 2006 Toystory był 3. Dziś 10% córek buhaja Sosa w Polsce jest kandydatkami na matki buhajów, a w przypadku TOYSTORY-ego 71 na 161 córek ma taki status. Dla porównania buhaj CIAK urodzony w tym samym roku co Sosa i Raul wyceniony na 1075 córkach ma tylko 3 córki- kandydatki na matki buhajów a wynik indeksu PF nie daje mu miejsca nawet w TOP 500 PF.
Najlepiej zobrazują to informacje zawarte w tabeli poniżej.

*krowy urodzone po roku 2005, posiadające indeks produkcyjny (kg tłuszczu + 2* kg białka) w odmianie czarno-białej PHF, co najmniej 75 kg (opracowano na podstawie informacji Instytut Zootechniki – PIB)  

Jak pokazano w tabeli starsze buhaje z zagranicy bardzo dobrze sprawdzają się w polskiej populacji holsztyno-fryza.

Należy pamiętać, że produkcja mleczarska na całym Świecie oparta jest na tych samych zasadach: z dobrego mleka od zdrowej i wydajnej krowy można wyprodukować dobry ser, masło, jogurt itp. uzyskać dobrą cenę za przetwory mleczne, co przekłada się na dobra cenę w skupie, czyli wyższe dochody rolnika.