… musi być wysoce wydajna, a zarazem mało wymagająca.

 

 

 

    Jakiej krowy będziemy potrzebować za 5, 10, 15 lat by była ona konkurencyjna na rynku mleczarskim? Jakie czynniki powinniśmy brać pod uwagę?
    Najprawdopodobniej liczba krów w stadzie będzie większa, a uwaga poświęcona jednej krowie będzie mniejsza, dlatego też wzrośnie zapotrzebowanie na krowy, które łatwo dostosowują się do systemu w oborze. Jednocześnie zmniejszy się liczba wykwalifikowanych pracowników przypadających na krowę w tym także weterynarzy. Wszystkie te czynniki sprowadzają się do jednego: krowa przyszłości musi być wysoce wydajna, a zarazem mało wymagająca jeżeli chodzi o utrzymanie.
    Gdybyśmy ułożyli listę cech jakimi powinna cechować się krowa, nasza lista życzeń dotycząca cech doskonałej krowy składałaby się z następujących punktów:

• Łatwe wycielenia,
• Żywe, zdrowe cielaki,
• Przejście do laktacji bez większych problemów,
• Produkcja dużych ilości mleka o komponentach na dobrym poziomie,
• Niska zawartość komórek somatycznych oraz zdrowe wymię, łatwe do dojenia,
• Łatwość kolejnych zacieleń i brak poronień,
• Minimalne wymagania z zakresu pielęgnacji kończyn,
• Dobry stan zdrowia.

    Wszyscy zgodnie możemy stwierdzić, że powyższa „lista życzeń” jest tym, czego oczekujemy od każdej nowej jałówki, jaka pojawia się w naszym stadzie. Powstaje więc pytanie, jak wyhodować jałówki o takich cechach?
W przeszłości próbowaliśmy zmienić cechy pokroju krowy by poprawić jej funkcjonalność – by krowa była wyższa, bardziej mleczna, jej zad szerszy, a wymię płytsze, etc. Część tych cech budowy zewnętrznej ma duże znaczenie, problem polega na tym, że większości cech znajdujących się na naszej liście życzeń nie jesteśmy w stanie zobaczyć lub ocenić gołym okiem.  Większość z nich to cechy wewnętrzne związane ze zdrowiem, wigorem, funkcjami układu rozrodczego i uwarunkowaniami do wydawania na świat zdrowego potomstwa. Na szczęście dziś mamy dostęp do narzędzi genetycznych, które pomagają nam hodować bardziej funkcjonalne, wydajne krowy.

    Łatwość wycieleń, zdrowe potomstwo
    Nasza lista życzeń zaczyna się od łatwości wycieleń oraz zdrowego potomstwa. Używanie buhajów odznaczających się łatwością wycieleń na jałówki jest powszechną praktyką sięgającą lat 70-tych, kiedy to Genex wraz z Uniwersytetem Stanowym Iowa (Iowa State University, USA) opracował pierwszy ranking buhajów o wysokich wskaźnikach łatwości wycieleń. Jednym ze sposobów zmniejszenia liczby trudnych wycieleń jest dobór najlepszego buhaja pod względem łatwości wycieleń. Jednak niezmiennym pozostaje fakt, że to jałówka wydaje potomstwo na świat, a nie buhaj. Na szczęście wskaźnik łatwości wycieleń córek (Daughter Calving Ease – DCE) mówi nam, jaki wpływ na łatwość wycieleń ma krowa/jałówka. W rzeczywistości tak samo duży wpływ na wycielenia ma samica jak i buhaj.
    Czy wybierając buhaja kierujesz się jego cechami genetycznymi, które w przyszłości pomogą uniknąć trudnych wycieleń w twoim stadzie? Rozpiętość między buhajami pod względem wskaźnika łatwość wycieleń córek (DCE) mieści się w granicach od 4% do 14%. Innymi słowy, gdybyś posiadał grupę córek po buhaju o wskaźniku łatwości wycieleń córek wynoszącym 4% przeciwko grupie córek po buhaju o wskaźniku wycieleń córek wynoszącym 14%, a do zapłodnienia w obu grupach użylibyśmy tego samego buhaja, oczekiwalibyśmy, że na każde 100 porodów przypadnie o 10 trudnych wycieleń więcej w przypadku grupy córek po buhaju o DCE 14% niż w przypadku córek po buhaju o DCE 4%.
    Używanie buhajów o korzystnych wskaźnikach łatwości wycieleń jest dobrą metodą, ale nie na długo. Jeśli chcesz hodować stado, w którym wycielenia będą łatwiejsze w dłuższej perspektywie, wtedy powinieneś się skoncentrować na wskaźniku łatwości wycieleń córek (DCE).
    Narzędzia genetyczne, tak jak wskaźnik martwych wycieleń (Sire Stillbirth – SSB) oraz wskaźnik martwych wycieleń u córek (Daughter Stillbirth – DSB) odnoszą się do zdrowych i żywo urodzonych cieląt. Tak jak w przypadku łatwości wycieleń, można wybrać buhaja który obniży wskaźnik martwych wycieleń i stworzy stado o cechach, które zwiększą prawdopodobieństwo przyjścia na świat zdrowego potomstwa. Różnica pomiędzy córkami buhaja o wysokim wskaźniku DSB, a buhajem o mniejszym wskaźniku martwych wycieleń córek (DSB) wynosi około 11% żywych cieląt na 100 wycieleń. Ten wskaźnik na pewno przemówi do hodowców, którzy z pewnością preferują by w jego oborze były jałówki o genetycznych uwarunkowaniach mających wpływ na żywe wycielenia.

    Zdrowe wymię, niska zawartość komórek somatycznych
    Wracając do naszej listy życzeń – niektóre cechy takie jak produkcja mleka, zawartość  procentowa (lub w kg) tłuszczu i białka, poprawne wymię, nogi i racice są czynnikami według których dokonujemy selekcji już od dawna.
    Hodowla stada krów o niższej zawartości komórek somatycznych i większą odpornością na mastitis, może być zrealizowane poprzez zwrócenie uwagi na wskaźnik liczby komórek somatycznych (SCS) buhaja, co może mieć decydujący wpływ. Córki buhajów
o niższym wskaźniku liczby komórek somatycznych będą miały dwa razy więcej komórek somatycznych niż córki buhaja o wyższej wartości wskaźnika.

    Łatwość ponownych zacieleń
    Płodność oraz zacielenia krów z pewnością są ważnymi punktami na które kładziony jest nacisk we współczesnej hodowli bydła mlecznego. W niektórych przypadkach, podczas selekcji buhaja większy nacisk kładziony jest na jego płodność niż na potencjał genetyczny! Jeszcze mniej uwagi poświęca się na zdolności związane z poczęciem potomstwa przez przyszłe córki.
    Obecnie USDA (the United States Departament of Agriculture – Ministerstwo Rolnictwa Stanów Zjednoczonych) ocenia wpływ krów na wskaźnik zacieleń w stadzie. Cecha ta jest nazywana współczynnikiem zacielenia córek (Daughter Pregnancy Rate DPR). Każdy punkt DPR jest równy 4 dniom okresu miedzy wycieleniami lub 1% zmian wskaźnika zacieleń
w stadzie. W rzeczywistości poprawa genetyki w jednym stadzie pod względem wskaźnika zacieleń córek (DPR) może różnić się  +/- 3 do 4% w stosunku do innego stada i to tylko ze względu na buhaja, z jakiego korzystano przez kilka poprzednich pokoleń.
    Różnica pomiędzy córkami najlepszych i najsłabszych buhajów obecnie dostępnych wynosi ponad 8%. Dokładnie tak. Grupa córek po buhaju w jednym stadzie w porównaniu do córek w innym stadzie wynosi nawet 8%. W dłuższej perspektywie, musimy brać pod uwagę genetykę buhajów (nasienie), którą będziemy wybierać aby uzyskać bardziej płodne krowy, co pozwoli nam stworzyć stado, które będzie reprodukcyjnie wydajne.

    Wchodzenie w laktację średnio przynajmniej 3 – 4 razy
    Wiele pozycji na liście życzeń (np. łatwość wycieleń, powrót do formy bez większych komplikacji, brak problemów związanych z przystosowaniem czyli po prostu pozostawanie w dobrej kondycji) sprowadza się do cech, które wpłyną na przedłużenie życia krowy. Niektóre krowy nie maja problemów zdrowotnych, podczas gdy inne wydają się nieustannie potrzebować pomocy. To wszystko jest częścią cechy określanej jako długość życia
w stadzie.
    Długość życia w stadzie liczy się w miesiącach – jak długo córki jednego buhaja pozostają w stadzie w porównaniu z innymi. Zyski pochodzą od krów, które kilkakrotnie wchodzą w laktację. Zaskakującym faktem jest to, że obserwując buhaje różnica między najlepszym a najsłabszym wynosi ponad rok. To ogromna różnica i nawet najlepsi hodowcy nie są w stanie tak zarządzać stadem by dodać każdej krowie rok życia. Hodowcy, którzy przez ostatnie 14 lat dokonywali selekcji pod względem długości życia w stadzie (od momentu gdy wskaźnik ten został wprowadzony) z pewnością mają przewagę.

     Jak wybrać spośród wszystkich cech?
    Jeśli lista życzeń reprezentuje wszystko to, do czego dążysz w hodowli, powstaje pytanie: jak spośród wszystkich dostępnych cech oraz spośród wszystkich buhajów, wybrać tego jednego, który pełni nasze oczekiwania? To bardzo trafne pytanie, na które przez ostatnie 14 lat odpowiedzi szukali specjaliści z USDA (Ministerstwo Rolnictwa Stanów Zjednoczonych) wraz z naukowcami uniwersyteckimi oraz organizacjami zajmującymi się sztucznym unasienianiem w Stanach Zjednoczonych. A odpowiedzią na nie jest indeks LNM$ (Lifetime Net Merit), wyrażony w dolarach. W jego skład wchodzą takie cechy jak: produkcja, zdrowotność oraz cechy związane z wcieleniami. Cechy te tworzą jeden indeks (wartość liczbowa) opierający się na tym, jaki wpływ mają te cechy na ogólną opłacalność w okresie życia córki jednego buhaja w porównaniu z córkami innego.